• M.

PCOS - WSZYSTKO, CO POWINNAŚ WIEDZIEĆ


Zespół policystycznych jajników (PCOS - policystic ovarian syndrom), inaczej zespół wielotorbielowatych jajników lub też zespół Steina i Leventhala (ponieważ to właśnie tych dwóch Panów opisało go już w 1935r.) jest najczęściej występującą chorobą hormonalną u kobiet - szacuje się, że na PCOS choruje w Polsce aż ok. 10% kobiet w wieku rozrodczym!







KRYTERIUM ROZPOZNANIA


Zespół policystycznych jajników stwierdza się poprzez łączne występowanie trzech poniższych czynników:


1. Hiperandrogenizm, czyli podwyższony poziom androgenów w organizmie kobiety. Co ważne, już niewielki wzrost aktywności hormonów męskich, wytwarzanych przez jajniki i nadmnercza, może powodować objawy takie trądzik czy owłosienie typowe dla mężczyzn (łysienie na głowie i nadmierne owłosienie na twarzy, rękach czy nogach).


2. Polistyczne jajniki, stwierdza się z pomocą badania USG, kiedy w fazie folikularnej w każdym z jajników dojrzewa więcej niż 12 pęcherzyków, a ich objętość mieści się w przedziale 2-9 mm.

3. Długotrwały brak miesiączki lub też bardzo wydłużone cykle - owulacja pojawiająca się mniej niż 6 razy w roku. Zaburzenia miesiączkowania są bardzo częstym objawem PCOS i występuje u ok. 70% chorych - jednak to, że spóźnia Ci się okres nie musi od razu oznaczać, że jesteś chora.


INNE NIEJEDNOZNACZNE OBJAWY PCOS



Mimo tego, że zespół wielotorbielowatych jajników dotyka co raz większą część z nas szacuje się, że większość przypadków i tak nie jest diagnozowana - dlaczego?

PCOS jest bardzo podstępną chorobą, która nie daje jednoznacznych objawów - za to powoli co raz bardziej zaczyna uprzykrzać nam życie. Pamiętaj, że comiesięczne krwawienie nie jest niepotrzebnym problemem, a bardzo ważnym czynnikiem w życiu każdej kobiety - to, że od kilku miesięcy nie miałaś okresu jest powodem do zmartwienia, a nie radości. Nie bagatelizuj sygnałów, które daje Ci Twoje ciało, a przede wszystkim BADAJ SIĘ REGULARNIE I NIE DIAGNOZUJ SIĘ SAMODZIELNIE! Piszę o tym, bo wiele kobiet przypomina sobie o tym, że nie miesiączkuje lub miesiączkuje bardzo nieregularnie dopiero chcąc zajść w ciążę - a wtedy skutki zdrowotne spowodowane nieleczonymi problemami hormonalnymi mogą być już nieodwracalne.




PCOS ze względu na zaburzenia hormonalne często towarzyszy większa skłonność do tycia - chore mają wzmożony apetyt, który jest wynikiem występującej leptynooporności. Ta powoduje, że mózg staje się mniej wrażliwy na sygnały wysyłane przez leptynę o zaspokojeniu głodu. Nieprzekazana do mózgu informacja o nasyceniu bardzo często doprowadza do ciągłego podjadania i tym samym generowania nadwyżki kalorycznej codziennej diety. Z tego powodu też znaczna część chorych na PCOS ma nadwagę lub otyłość, nie jest to jednak reguła - osobiście znam przypadki chorych kobiet, których BMI wskazuje wręcz na niedowagę. Problemy skórne - zarówno te z jej nadmiernym przetłuszczaniem, jak i zmiany trądzikowe to kolejne niejednoznaczne objawy, które mogą być powodowane wielotorbielowatymi jajnikami. Mogą również występować problemy z łamiącymi się paznokciami i włosami (na które nie pomagają niestety żadne suplementy z pokrzywą czy biotyną). Panie z PCOS znacznie częściej mają typ otłuszczenia androidalnego - to znaczy, że ich tkanka tłuszczowa odkłada się głównie w okolicy pępka - typowej dla mężczyzn.

Zespół policystycznych jajników bardzo często współwystępuje z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej - znaczna większość, bo aż 70% kobiet ze stwierdzonym PCOS diagnozuje się też w kierunku insulinooporności! Tutaj także problem nie dotyczy jedynie tej części chorych z nadmierną masą ciała - insulinooporność występuje też równie często u szczupłych pacjentek.

Liczne problemy psychiczne także powinny skłonić Cię do zwiększonej obserwacji swojego organizmu. PCOS lubi objawiać się w częstych spadkach nastroju, braku koncentracji, nadmiernej nerwowości i wybuchach złości. Problemy psychiczne zawsze szukają ujścia w zachowaniu i niekiedy długotrwałe napięcie, stres czy brak energii mogą doprowadzać do kompulsywnego objadania się i -niestety- rodzić bardzo poważny problem zaburzeń odżywiania.Niestety, PCOS wiąże się także niekiedy z występowaniem depresji - mechanizm ich współdziałania nie został jeszcze jednak do końca poznany.

Pamiętaj, że choroby autoimmunologiczne bardzo lubią rodzić kolejne zaburzenia w pracy organizmu. PCOS bardzo często powoduje lub wręcz przeciwnie - jest wynikiem innych już istniejących autoagresji, np. Hashimoto, choroby Graves-Basedow lub cukrzycy typu I.


Tak jak wcześniej napisałam - długotrwały brak owulacji prowadzi do problemów z zajściem w ciąże, ale to nie oznacza, że nie musisz się badać jeśli nie planujesz mieć dzieci! Nieleczony zespół policystycznych jajników może prowadzić do rozwoju cukrzycy typu II, miażdżycy (co w konsekwencji doprowadza do zawału, udaru lub chorób sercowo-naczyniowych), a nawet przyczyniać się do rozwoju nowotworów jajnika, macicy i raka piersi.



BADANIA I KIEDY POWINNAŚ JE ZROBIĆ



Przy stwierdzonym PCOS w wynikach badań obserwuje się nieprawidłowy stosunek LH do FSH, zwiększone stężenie testosteronu i prolaktyny oraz niski poziom progesteronu. Ważne jednak, żebyś wiedziała w jakim czasie zrobić poszczególne badania, tak, aby wyniki nie wyszły zafałszowane.








Poniżej znajdziesz listę badań oraz konkretną fazę cyklu, kiedy należy je wykonać:


  • Poziom LH, FSH i ich wzajemny stosunek (2:1 lub 3:1 może świadczyć o PCOS) - badanie w 2-3. dniu cyklu i ponownie w 12-13. dniu cyklu;

  • Prolaktyna (w celu wykluczenia hiperprolatynemii) - badanie w 3. dniu cyklu,

  • Androstendion - badanie 7 dni przed/ 7 dni po okresie,

  • Estradiol - badanie między 10. a 13. dniem cyklu,

  • Progesteron - w organizmie zdrowej kobiety w 20 dniu powinien być podwyższony, badanie najlepiej wykonać tydzień po owulacji,

  • 17-OH progesteron - jak wyżej,

  • DHEAS - badanie wychodzi prawidłowo niezależnie od fazy cyklu,

  • Testosteron (wolny lub całkowity),

  • USG - służy do oceny obecności charakterystycznych pęcherzyków w obrazie dopochwowym USG, czyli policystycznych jajników. Do rozpoznania PCOS stosuje się tak zwane kryteria Rotterdamskie - w obrazie USG znajduje się powyżej 12 pęcherzyków o wielkości 2-9 mm w jednym jajniku lub jajnik o objętości >10 ml.

Oprócz tego:

  • Profil lipidowy - przy pcos często występują zaburzenia poziomów poszczególnych frakcji lipidów, badanie należy wykonać rano, na czczo, po 12. godzinnym poscie,

  • OGTT - Insulina i glukoza w celu diagnostyki insulinooporności, zaburzenia nie są wyznacznikiem pcos, ale badania mogą być pomocne w celu diagnozy

  • Panel tarczycowy (TSH, FT3, FT4, anty-TPO, anty-TG, USG tarczycy) - w celu wykluczenia niedoczynności tarczycy lub Hashimoto, które często współwystępują z PCOS,

  • metabolit 25-(OH)D - w celu oznaczenia poziomu witaminy D, której częsty niedobór jest stwierdzany w występowaniu chorób autoimmunologicznych.




Po wykonaniu badań skonsultuj je koniecznie z lekarzem. To, że któryś wynik mieści się w widełkach niekoniecznie oznacza, że wszystko jest w porządku. Dobry lekarz patrzy na wyniki badań holistycznie, porównując je z innymi wynikami. Dietetyk absolutnie nie jest osobą, która powinna stawiać diagnozę - mogę za to naprowadzić Cię na problem i zalecić konsultację z ginekologiem, a także pomóc w leczeniu PCOS odpowiednią dietą.


Tym zdaniem kończę dzisiejszą część cyklu o PCOS i zapraszam Cię na kolejną, w której omówimy zasady dietoterapii w zespole policystycznych jajników :)






Źródła:

  1. P. Kłusek, S. Grosicki, B. Całyniuk :Dietoterapia w zespole policystycznych jajników — zalecenia praktyczne., 2017.

  2. Christine Burt Solorzano, M.D., Ricardo Azziz, M.D., MPH, David Ehrmann, M.D. : Polycystic Ovary Syndrome (PCOS), Wrzesień 2018.

  3. NATIONAL INSTITUTES OF HEALTH Evidence-based Methodology Workshop on Polycystic Ovary Syndrome December 3–5, 2012.

  4. Conway G., Dewailly D., Diamanti-Kandarakis E. i wsp.: The polycystic ovary syndrome: a position statement from the European Society of Endocrinology. Eur. J. Endocrinol., 2014; 171: P1–P29